|
استان
همدان با گستره اي به مساحت 17493 كيلومترمربع در غرب ايران بين 33
درجه و 59 دقيقه تا 35 درجه و 48 دقيقه عرض شمالي و 47 درجه و 34 دقيقه
تا 49 درجه و 36 دقيقه طول شرقي از نصف النهار گرينويچ قرار گرفته
است. استان همدان بر اساس آخرين تقسيمات كشور در سال 1377، داراي 8 شهرستان،
20 شهر، 20 بخش، 70 دهستان و 1122 آبادي داراي اسكنه مىباشد. اين استان
در نتيجه وجود كوههاي
مرتفع، رودخانه ها و چشمه سارهاي فراوان و پرآب
و پستي و بلنديهاي زياد، داراي آب و هواي متفاوتي در نقاط مختلف استان
مىباشد. به اين ترتيب كه هواي دره هاي بخش مركزي، ملايم مىباشد.
زمستانهاي اين استان سرد و برف و باران و تابستانهاي آن معتدل است.
ريزش برف و باران آن نسبتا كافي بوده و سبب پيشرفت كشاورزي و دامپروري
اين استان گرديده است. مهمترين ارتفاعات استان سلسله جبال الوند واقع
در جنوب شهرستان همدان مي باشد كه در ابتدا و امتداد سلسله كوههاي
زاگرس كه از كوههي مياني فلات ايران محسوب مي شود واقع شده و از شمال
غربي به جنوب شرقي كشيده شده و قله معروف آن الوند در 18 كيلومتري جنوب شهر همدان واقع شده و ارتفاع آن
3574 متر است و خط الراس آن حد طبيعي بين شهر همدان و شهرستان تويسركان
مىباشد. رودخانه هاي مهم استان عبارتند از: سيمينه رود، قوريچاي، خرم
آباد و گاماسياب. استان همدان از شمال به استانهاي زنجان و قزوين، از
جنوب به استان لرستان، از شرق به استان مركزي و از غرب به استانهاي
كرمانشاه و كردستان محدود مىشود. ارتفاع آن از سطح دريا 1820 متر است.
جمعيت استان همدان بر اساس سرشماري سال 1375، 1677957 نفر مىباشد
كه 2.79 درصد جمعيت كل كشور را شامل مىشود. از اين تعداد 48.3 درصد در نقاط
شهري و 51.7 درصد در نقاط روستايي ساكن بوده اند.
عمده
ترين آثار و پيشينه تاريخي استان، مربوط به شهر همدان و بناي اوليه شهر
را به دياكو پادشاه ماد حدود 700
سال قبل از ميلاد نسبت مىدهند. طبق روايت هرودت مورخ يوناني، پادشاه ماد اين
محل را كه اكباتان يا هكمتانه ناميده مىشد به پايتختي برگزيد. شهر همدان در
زمان بخت النصر ويران شد و بعدها داريوش هخامنشي آن را مرمت نمود و در
زمان سلسله اشكانيان كه تيسنون پايتخت كشور بود همدان نيز پايتخت و
اقامتگاه تابستاني اشكانيان گرديد. بعدها ساسانيان نيز قصرهاي تابستاني
خود را در اين شهر بنا كردند و خرابه هاي باروي قلعه اشكاني بر فراز
تپه مصلي در اين شهر باقيمانده است. در سال 23 هجري كه جنگ نهاوند
(قادسيه) روي داد، همدان به تصرف اعراب درآمد و از اين زمان به بعد گاهي مركز
آبادي و ثروت و زماني دچار چپاول و فقر بوده است. اين شهر در زمان ديلميان (319
هجري) لطمات فراوان ديده است. در قرن ششم هجري سلجوقيان مركز خود را به همدان
منتقل كردند و مدت 50 سال اين شهر قديمي، پايتخت سلجوقيان بود. تا اينكه با
حمله مغول به تصرف مغولان درآمد و ويران شد و در زمان سلاطين مجددا شهر همدان
آباد گرديد و به تدريج رونق كنوني را يافت.
آثار تاريخي همدان در حقيقت مجموعه اي از
ادوار مختلف و معماري هاي دوران گذشته است كه از زمان ماد تا عصر حاضر ادامه
دارد كه عبارتند از:
تپه هكمتانه، تپه مصلي، گنجنامه، شيرسنگي، گنبد علويان، بقعه استر و مردخاي،
برج قربان، آرامگاه باباطاهر، آرامگاه ابوعلي سينا، غار علصدر و بازار همدان.همدان، ملاير، نهاوند، اسدآباد،
تويسركان، رزن، بهار و كبودرآهنگ هشت شهرستان اين استان مىباشد. شهرستان همدان
در مركز استان و در گستره أي به مساحت معادل 4118 كيلومترمربع واقع شده است.
شهرستان همدان بر اساس تقسيمات
كشوري سال 1377 داراي پنج شهر به اسامي همدان، مريانج، فامنين، جورقان و قهاوند
و همچنين سه بخش به نامهاي مركزي، فامنين و شرا’ و داراي دوازده دهستان و 177
آبادي داراي اسكنه مىباشد. شهرستان تويسركان با مساحتي معادل 1556 كيلومترمربع
داراي دو شهر به نامهاي تويسركان و سركان و دو بخش به نامهاي مركزي و قلقل روز
و هفت دهستان و 111 آبادي داراي اسكنه مىباشد. شهرستان نهاوند با مساحتي معادل
1535 كيلومترمربع داراي دو شهر به اسامي نهاوند و فيروزان و دو بخش به نامهاي
مركزي و خزل و داراي هفت دهستان و 181
آبادي مىباشد. شهرستان رزن
 در
گستره أي به وسعت 2729 كيلومترمربع داراي سه شهر به نامهاي رزن، قروه درجزين و
دمق مىباشد. همچنين داراي سه بخش به اسامي مركزي، قروه درجزين، سردرود و هفت
دهستان و 130 آبادي مىباشد. شهرستان كبودرآهنگ با مساحتي در حدود 3816
كيلومترمربع، داراي يك شهر به نام كبودرآهنگ و دو بخش به اسامي مركزي و گل تپه
و داراي 10 دهستان و 131 آبادي مىباشد. شهرستان اسدآباد در گستره أي به مساحت
1195 كيلومترمربع، بر اساس تقسيمات كشوري داراي يك نقطه شهري بنام اسدآباد، يك
بخش مركزي، 6 دهستان و 101 آبادي داراي اسكنه مىباشد. شهرستان بهار با گستره أي
معادل 1334 كيلومترمربع، داراي سه شهر بنامهاي بهار، لالجين
و صالح آباد مي باشد
و همچنين دو بخش به اسامي مركزي و لالجين ،6 دهستان و 70 آبادي داراي اسكنه
مىباشد
|
